વિશ્વ વાઘ દિવસના અવસરે ગુજરાત માટે ગૌરવના સમાચાર; છોટા ઉદેપુર અને દાહોદના જંગલોમાં છેલ્લા 17 મહિનાથી નર વાઘની અવરજવર, વન વિભાગે સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી. વાઘનું આગમન રાજ્યના વન્યજીવ સંરક્ષણ અને જૈવવિવિધતા માટે સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવી રહ્યું છે.
દર વર્ષે 29 જુલાઈએ વિશ્વ વાઘ દિવસ (World Tiger Day)ની ઉજવણી વિશ્વભરમાં કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2010માં રશિયાના સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં યોજાયેલી ગ્લોબલ ટાઈગર સમિટ દરમિયાન આ દિવસની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. તેનો મુખ્ય હેતુ વાઘના સંરક્ષણ અંગે જનજાગૃતિ લાવવાનો, તેમના કુદરતી આવાસનું રક્ષણ કરવાનો અને શિકાર તથા ગેરકાયદે વન્યજીવ વેપાર સામે લડવાનો છે.
આ વર્ષે વિશ્વ વાઘ દિવસ ગુજરાત માટે પણ ખાસ મહત્વનો બની રહ્યો છે. દાયકાઓ પહેલાં ગુજરાતમાંથી વાઘ લુપ્ત થઈ ગયા હોવાનું માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ હવે છોટા ઉદેપુર અને દાહોદ જિલ્લાના સરહદી જંગલોમાં છેલ્લા લગભગ 17 મહિનાથી એક નર વાઘની હાજરી વન વિભાગે સત્તાવાર રીતે નોંધાવી છે. આ ઘટનાએ વન્યજીવ પ્રેમીઓ અને પર્યાવરણવિદોમાં નવી આશા જગાવી છે.
વન વિભાગના સતત મોનીટરિંગ મુજબ વાઘ દાહોદથી છોટા ઉદેપુર સુધીના આશરે 120 કિલોમીટર વિસ્તારમાં અવરજવર કરી રહ્યો છે. ઝોઝ, રતનમહાલ, કેવડી અને કુંડલ સહિતના જંગલ વિસ્તારોમાં તેની હિલચાલ નોંધાઈ છે. કેમેરા ટ્રેપ, પગલાંના નિશાન અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ દ્વારા તેની ગતિવિધિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
વન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ચોમાસાની ઋતુમાં ગીચ જંગલોમાં પેટ્રોલિંગ કરવું પડકારજનક હોવા છતાં વાઘની સુરક્ષા અને મોનીટરિંગ માટે વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. સ્થાનિક ગ્રામજનોને જંગલમાં બિનજરૂરી અવરજવર ટાળવા તેમજ જંગલ વિસ્તારના માર્ગો પર વાહનો ધીમી ગતિએ ચલાવવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
વાઘ માત્ર એક ભવ્ય વન્ય પ્રાણી નથી, પરંતુ સમગ્ર જંગલના પર્યાવરણીય સંતુલનનો મહત્વપૂર્ણ આધાર છે. વાઘનું અસ્તિત્વ જંગલો, જળસ્રોતો અને અસંખ્ય અન્ય વન્યજીવોના સંરક્ષણ સાથે સીધું જોડાયેલું છે. તેથી વાઘનું સંરક્ષણ એટલે સમગ્ર કુદરતી પર્યાવરણનું સંરક્ષણ.
ભારત આજે વિશ્વના અંદાજે 70 ટકા જંગલી વાઘોનું નિવાસસ્થાન છે અને વાઘ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે વિશ્વમાં અગ્રણી સ્થાન ધરાવે છે. ગુજરાતના જંગલોમાં વાઘની ફરી નોંધાયેલી હાજરી રાજ્યના જંગલોમાં સુધરતા પર્યાવરણીય માહોલ અને વન વિભાગના સંરક્ષણ પ્રયાસો માટે એક સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે.
વિશ્વ વાઘ દિવસના અવસરે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વાઘનું ભવિષ્ય માત્ર સરકાર કે વન વિભાગની જવાબદારી નથી, પરંતુ સ્થાનિક સમુદાયો અને દરેક નાગરિકની ભાગીદારી પણ એટલી જ જરૂરી છે. જો જંગલો સુરક્ષિત રહેશે તો વાઘ સુરક્ષિત રહેશે અને જો વાઘ સુરક્ષિત રહેશે તો કુદરતનું સંતુલન પણ અખંડિત રહેશે.
વિશ્વ વાઘ દિવસનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે – “વાઘ બચાવો, જંગલ બચાવો અને આવનારી પેઢી માટે કુદરતી વારસો જાળવો.”
