એશિાટીક સિંહોની પ્રજાતિને બચાવવા અને તેમનું જતન અને સંવર્ધન કરવા માટે જૂનાગઢ ગીરના જંગલમાંથી સિંહોને પોરબંદરના બરડા ડુંગરમાં લઇ આવ્યા હતાં. જ્યાં એ-વન નામના સિંહ અને એક માદા સિંહણના સંવનનથી માદા સિંહણે ત્રણ બચ્ચાઓને જન્મ આપ્યો છે. જેને લઇને વન વિભાગ તંત્ર સહિત લોકોમાં ખુશીની લહેર છવાઈ છે.
પોરબંદરના બરડા અભ્યારણ્યમાં સાતવિરડા નેશ ખાતે લાયન જીનપુલ પ્રોજેકટ અંતર્ગત રાખવામાં આવેલી સિંહણએ ત્રણ બચ્ચાને જન્મ આપ્યો હતો. માદા સિંહણ વનવિભાગના વેટરનરી ડોકટર તથા સ્થાનિક સ્ટાફના સતત નિરીક્ષણ હેઠળ રાખેલી હતી. હાલમાં સાતવિરડા ખાતે એક નર સિંહ ‘એ–વન’ તથા બે માદા તથા સાતમાસ આગાઉ જન્મેલા બે બચ્ચાં મળી કુલ પાંચ પ્રાણીઓ છે, તેવુ વન વિભાગ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું.
ત્રણેય સિંહ બાળને જૂનાગઢ સક્કરબાગ ખાતે લઇ જવાયાત્રણે સિંહ બાળ પર તથા માદા સિંહણ પર સતત નજર રાખતા વેટરનરી તબીબ અને વન વિભાગના સ્ટાફ દ્વારા માલુમ પડ્યું હતું કે, માદા સિંહણ પ્રથમ વખત જ સિંહબાળને જન્મ આપતા તેને તકેદારી કઈ રીતે તેની સમજ ન પડતી હોય સામાન્ય રીતે બાળકનો જન્મ થતા જ માતા તેની સાફ સફાઈ કરતી હોય છે અને ચાટીને સાફ કરતી હોય છે. પરંતુ આ સિંહણ દ્વારા સિંહ બાળની કોઈ કાળજી ન લેવાતા ત્રણેય સિંહ બાળને જૂનાગઢ સક્કર બાગ ખાતે લઇ જવામાં આવ્યા હતા.
માદા સિંહણ પણ મળી આવી હતી ગીર જંગલમાંથીબરડા અભ્યારણ્ય ખાતે લાવવામાં આવેલ સિંહણ ગીરના જંગલમાંથી અનાથ બાળ તરીકે મળી આવી હતી. સવા ત્રણ વર્ષની ઉંમર ધરાવતી આ માદાનો ઉછેર જૂનાગઢ સક્કરબાગમાં થયો છે. બરડામાં આઠ વર્ષની ઉંમરના એવન સિંહ સાથે સંવનનથી ત્રણ સિંહ બાળને જન્મ આપ્યો હતો. 2015થી અત્યાર સુધીમાં બરડા જિનપુલમાં જન્મેલ 7 સિંહબાળને જૂનગાઢ સક્કરબાગમાં મોકલવામાં આવ્યા છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) જેને સામાન્ય ભારતીય ભાષામાં નીલકંઠ અને કિલકિલા વગેરેના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. તે દેખાવમાં એક ખૂબ જ સુંદર અને નીલ રંગીન પક્ષી છે. કિંગફિશર (Kingfisher) કોરોસિફોર્મ્સ વર્ગના નાનાથી મધ્યમ કદના તેજસ્વી રંગીન પક્ષીઓની શ્રેણીમાં આવે છે. જે પક્ષીઓનું એક અલગ જૂથ છે.
હા મિત્રો, આજે અમારો લેખ આ સુંદર પક્ષી સાથે સંબંધિત છે. આજે અમે તમને કિંગફિશર (Kingfisher) ને લગતી એવા રસપ્રદ અને રોચક તથ્યો જણાવી રહ્યા છીએ જે તમે પહેલાં ક્યારેય સાંભળ્યા નહીં હોય.
WSON Team
કિંગફિશર (Kingfisher) એક પક્ષી છે જે લગભગ આખી દુનિયામાં જોવા મળે છે અને આ પક્ષીની મોટાભાગની જાત ઓસ્ટ્રેલિયામાં જોવા મળે છે.
ભારતમાં કિંગફિશર્સ (Kingfisher) ની લગભગ 9 પ્રજાતિઓ પણ છે, જેમાંથી ફક્ત વાદળી રંગના કિંગફિશર મોટાભાગે જોવા મળે છે.
સમગ્ર વિશ્વમાં કિંગફિશર્સ (Kingfisher) ની લગભગ 90 પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષીમાં ક્રમશ માથું, લાંબી, તીક્ષ્ણ, પોઇન્ડ ચાંચ, ટૂંકા પગ અને સ્ટબી પૂંછડી હોય છે.
કિંગફિશર્સ (Kingfisher) માછલીઓનો શિકાર કરવાનું પસંદ કરતાં હોવાથી નદીઓ અને તળાવોના કાંઠે રહેવાનું પસંદ કરે છે.
WSON Team
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનથી જાણવા મળ્યું છે કે કિંગફિશર (Kingfisher) કુશળ શિકારીની શ્રેણીમાંનું એક પક્ષી છે.જેના શિકાર પરનો હુમલો 99 ટકા સુધી સફળ હોય છે.
શું તમે જાણો છો કે ઓસ્ટ્રેલિયાના લાલ સમર્થિત કિંગફિશર્સ (Kingfisher) ખૂબ સૂકા રણમાં રહે છે.જો કે કિંગફિશર સહારા જેવા અન્ય સૂકા રણમાં જોવા મળતા નથી.
કિંગફિશર (Kingfisher) ની સૌથી નાની પ્રજાતિ આફ્રિકન ડ્વાર્ફ કિંગફિશર છે.જેનું વજન સરેરાશ 10.4 ગ્રામ છે અને તેનું કદ 10 સે.મી.હોય છે.
સૌથી લાંબી જાયન્ટ કિંગફિશર (Kingfisher) છે, જેનું સરેરાશ વજન 355 ગ્રામ છે અને તેનું કદ 45 સેન્ટિમીટર છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષીની ચાંચ ખૂબ લાંબી હોય છે અને પગ ખૂબ ટૂંકા હોય છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષીની સૌથી મોટી પ્રજાતિનું નામ લાફિંગ કુકાબુર્રા (ડેસેલો નોવિગિની) છે.જેનું વજન લગભગ 450 ગ્રામ છે.
WSON Team
મોટાભાગના કિંગફિશર્સ (Kingfisher)માં ચળકતી પાંખો હોય છે જેમાં લીલો અને વાદળી સૌથી સામાન્ય રંગ હોય છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) ની આંખો ખૂબ તેજ હોય અને આ કારણ છે કે આ પક્ષી ફક્ત હવા દ્વારા જમીન પર શિકાર કરી શકે છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષી પાણીની ઉપર ઉડે છે, અને માછલીઓને જોઈને તેની બંને પાંખ ફેલાવી માછલી પર પડે છે.
આજે કિંગફિશર (Kingfisher) એક ઝડપ જ લુપ્ત થતુ પક્ષી છે, આપણે તેનું સંરક્ષણ કરવું જોઈએ
કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષીની વિવિધ જાતિ તેના હાસ્ય માટે લાફિંગ જેક તરીકે પણ જાણીતી છે.
WSON team
કિંગફિશર (Kingfisher) નાં ઇંડા હંમેશાં સફેદ અને ચળકતા હોય છે.
માદા કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષીઓ પુરુષો કરતાં તેજસ્વી હોય છે.
કિંગફિશર (Kingfisher) પક્ષીનું જીવનકાળ આશરે 6 વર્ષથી 10 વર્ષનો હોય છે.
કિંગફિશર્સ (Kingfisher) ની ઘણી પ્રજાતિઓ માનવીય પ્રવૃત્તિઓને લીધે જોખમમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે, અને લુપ્ત થવાના ભયમાં છે. આમાંની મોટાભાગની જંગલી જાતિઓ છે.ખાસ કરીને ટાપુની પ્રજાતિઓ જેનું મર્યાદિત વિતરણ છે.
કિંગફિશર્સ (Kingfisher) વિવિધ પ્રકારની વસ્તુઓ ખાય છે. તેઓ માછલીઓનો શિકાર કરવા અને ખાવા માટે વધુ જાણીતા છે, અને કેટલીક પ્રજાતિઓ માછલી પકડવામાં પણ નિષ્ણાત છે.
ભારતીય વાઘે અજાણતાં તેના નામે એક ખાસ રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. વોકર નામના વાઘે મહારાષ્ટ્રના સાત જિલ્લાઓ અને તેલંગાણાના કેટલાક ભાગોમાં 9 મહિનામાં 3000 કિ.મી.ની સફર પૂર્ણ કરી છે અને આ અનોખો રેકોર્ડ પોતાના નામે કર્યો છે. આ પહેલા કોઈ વાઘ આ પ્રકારનો પરાક્રમ કરી શક્યો નથી.
ગયા વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં વોકરને રેડિયો કોલર લગાવવામાં આવ્યો હતો અને ત્યારબાદ આ વાઘ સતત જંગલોમાં મુસાફરી કરતો રહ્યો. જીપીએસ સેટેલાઇટની સહાયથી દર કલાકે તેને ટ્રેક કરવામાં આવી રહ્યો હતો અને તેની આખી મુસાફરી દરમિયાન વાઘે નવા 5000 નવા સ્થળોએ પોતાની હાજરી નોંધાવી હતી.
નવ મહિનાની મુસાફરી પછી, આ વાઘ માર્ચ મહિનામાં મહારાષ્ટ્રના અભયારણ્યમાં સ્થાયી થયો. આ રેડિયો કોલરને આ વર્ષે એપ્રિલમાં દૂર કરવામાં આવ્યો હતો. આ 205 ચોરસ કિલોમીટરના ત્રિજ્યામાં ફેલાયેલા જંગલોમાં વાદળી બળદ, જંગલી સુવર, ચિત્તો, મોર અને હરણ જેવા પ્રાણીઓ પણ જોવા મળે છે.
ગયા શિયાળામાં અને આ વર્ષે ઉનાળામાં, વોકરે નદીઓ, હાઇવે, ખેતરોમાં પોતાનો પ્રવાસ કર્યો હતો. આપને જણાવી દઈએ કે, મહારાષ્ટ્રમાં શિયાળાની સીઝનમાં કપાસ ઉગાડવામાં આવે છે અને આનાથી આ વાઘનેને ખેતરોમાં છુપાવવામાં મદદ મળી છે. વોકરે મોટા ભાગે રાત્રિ દરમિયાન પ્રવાસ કરતો હતો અને આ સમય દરમિયાન તે જંગલી ડુક્કર જેવા પ્રાણીઓને ખાઈને જીવતો હતો. આ સ્થાનના વહીવટી અધિકારીઓ કહે છે કે અહીંના ઘણા પ્રાણીઓમાં ફરવા જનાર પ્રથમ વાઘ હશે.
માંસાહારી પ્રાણીઓમાં સૌથી મોટું પ્રાણી ધ્રુવ પ્રદેશનું સફેદ રીંછ (white bear) છે. ધ્રુવ પ્રદેશના ઠંડા વાતાવરણમાં જીવતા રહેવા માટે કુંદરતે તેના શરીર પર 10 સેન્ટિમીટર જાડું ચરબીનું પડ આપ્યું છે. આ રીંછ (white bear) 650 કિલોગ્રામ વજનનું હોય છે. ઊભુ થાય ત્યારે તે 11 ફૂટ ઊંચુ હોય છે.
ધ્રુવ પ્રદેશના ઠંડા દરિયાના પાણીમાં તરતી હિમશિલાઓ પર તે રહે છે. સફેદ રીંછ (white bear) તરવામાં કુશળ હોય છે. ઘટ્ટ વાળ હોય છે એટલે બરફ પર સહેલાઈથી દોડી શકે છે. જરૂર પડે ત્યારે તે 25 કિલોમીટરની ઝડપે દોડી શકે છે. આ રીંછ (white bear) મોટી માછલીઓનો શિકાર કરે છે.
ઠંડા પ્રદેશમાં જીવતા રહેવા કુદરતે સફેદ રીંછ (white bear) માં ઘણી કરામતો ગોઠવી છે. શરીરની ગરમી બહાર નીકળી ન જાય તે માટે તેના કાન સાવ નાના રાખ્યા છે. એટલે તે ઓછું સાંભળી શકે છે. બદલામાં તેનું નાક વધુ શક્તિશાળી બનાવ્યું છે. ઘણે દૂરથી તે માંસની ગંધ મેળવી લે છે. તેની રૂવાટી સફેદ હોય છે.
પરંતુ ચામડી કાળી હોય છે એટલે તે ગરમીનું શોષણ કરે છે. https://wildstreakofnature.com/gu/jambughoda-wild-life-sanctuary/નવાઇની વાત એ છે કે તેના પાતળા સફેદ વાળ પોલા હોય છે અને તે દ્વારા સૂર્ય પ્રકાશની ગરમી તેના શરીરમાં પહોંચે છે. સફેદ રીંછ (white bear) ની રૂવાંટી મુલાયમ અને સુંદર હોય છે. શિકારીઓ તેની ચામડી માટે તેનો શિકાર કરે છે.
ધ્રુવીય રીંછ દરિયાઇ સસ્તન પ્રાણી છે કારણ કે તે વર્ષના ઘણા મહિના દરિયામાં વિતાવે છે. જો કે, તે એકમાત્ર જીવંત દરિયાઇ સસ્તન છે જે શક્તિશાળી, મોટા અંગો અને પગ ધરાવે છે. જે તેમને કિલોમીટરને પગથિયા પર આવવા દે છે અને જમીન પર દોડે છે. તેનો પ્રાધાન્યવાસી રહેઠાણ એ ખંડોના શેલ્ફ અને આર્ક્ટિક આંતર-દ્વીપ દ્વીપસમૂહના પાણીને આવરેલો વાર્ષિક સમુદ્ર બરફ છે. “આર્કટિક રિંગ ઓફ લાઇફ” તરીકે ઓળખાતા આ વિસ્તારોમાં ઉચ્ચ આર્કટિકના પાણીની તુલનામાં જૈવિક ઉત્પાદકતા છે.
ધ્રુવીય રીંછ વારંવારના વિસ્તારોમાં જાય છે જ્યાં સમુદ્રનો બરફ પાણી મેળવે છે, જેમ કે બહુપ્રાપ્ત અને લીડ્સ (આર્કટિક બરફમાં ખુલ્લા પાણીના હંગામી ખેંચાણ), જેનો મોટાભાગનો આહાર બનાવે છે તે સીલનો શિકાર કરે છે. મીઠા પાણી આ વાતાવરણમાં મર્યાદિત છે કારણ કે તે કાં તો બરફ અથવા ખારામાં લ lockedક થયેલ છે. ધ્રુવીય રીંછ સીલ બ્લબરમાં જોવા મળતા ચરબીના ચયાપચય દ્વારા પાણી ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ છે,
રણથંભોર નેશનલ પાર્કએ ઉત્તર ભારતના સૌથી મોટા નેશનલ પાર્કમાનો પૈકી એક છે. રણથંભોર કુલ 392 કિ.મી માં ફેલાયેલું છે. રણથંભોર રાજસ્થાનના સવાઈ માધોપુર જીલ્લામાં આવેલું છે. રણથંભોર નેશનલ પાર્કનું નામ રાજસ્થાનના રણથંભોર કિલ્લા ઉપરથી રાખવામાં આવ્યું છે.આ નેશનલ પાર્ક રાજસ્થાનનું એક આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. રણથંભોરમાં નિવાસ કરતા વન્યપ્રાણીઓને નિહાળવા માટે લોકો દેશ વિદેશથી આવે છે.
સૌપ્રથમ ભારત સરકારે રણથંભોરને વર્ષ 1955માં સવાઈ માધોપુરમાં રણથંભોરની રમત અભયારણ્ય તરીકે સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. જોકે વર્ષ 1973માં આ પ્રોજેકટને ટાઈગર રીર્ઝવ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ વર્ષ 1980માં રણથંભોર કાયદેસર રીતે રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન બની ગયું હતું. વર્ષ 1984માં રણથંભોરની બાજુમાં આવેલા જંગલોને સવાઈ માનસિંહ અને કેળાદેવી નામ આપી રણથંભોરના વિસ્તારમાં જ સમાવી લેવામાં આવ્યા હતા.
WSON Team
રણથંભોર નેશનલ પાર્ક વન્યજીવ અભયારણ્ય તેના વાઘ( Tiger ) માટે જાણીતું છે. અને ભારતના શ્રેષ્ઠ સ્થળો પૈકી માનું એક સ્થળ છે. રણથંભોર નેશનલ પાર્કમાં પ્રાણીઓને તેમના કુદરતી જંગલ નિવાસસ્થાનમાં જોવા મળે છે.આ નેશનલ પાર્કમાં વાઘ( Tiger )ને સરળતાથી દિવસ દરમિયાન હરતા ફરતા જોઈ શકાય છે. રણથંભોર નેશનલ પાર્કમાં વન્ય જીવોને નિહાળવા જવાનો શ્રેષ્ઠ સમય નવેમ્બરથી મે મહિનાનો છે. અહી આ સમય દરમિયાન વન્યજીવો ખુબ જ સરળતાથી જોવા મળે છે.
રણથંભોર નેશનલ પાર્કનું બંધારણ ઘણું ચોકસાઈથી કરવામાં આવ્યું છે. જેથી અહી વસતા વન્યજીવોને કોઈ હાની કે તકલીફના પહોચે રણથંભોર અભયારણ્યમાં વાઘ( Tiger ) સિવાય પણ ઘણા બધા વન્યપ્રાણીઓ વસવાટ કરે છે. વાઘ ( Tiger )સિવાય આ અભયારણ્યમાં ચિત્તા, જંગલી ડુક્કર, સાબર, નિલગાય, સ્લોથ બીઅર, હાઈના, દક્ષિણ મેદાનો, લંગુર, રીસસ મેકાક વાનર અને ચિત્તલનો સમાવેશ થાય છે.
WSON Team
રણથંભોરમાં વન્યપ્રાણીઓ સિવાય વિવિધ પ્રકારના ઝાડ અને છોડનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ અભયારણ્યમાં વિવિધ પક્ષીઓ તેમજ સરિસૃપનું પણ ઘર માનવામાં આવે છે. જોકે રણથંભોર તેના વાઘ( Tiger ) અને સિંહની વસ્તી માટે જાણીતું હતું અને છે. અહી વાઘ( Tiger ) અને સિંહની વસ્તી ઘણી જોવા મળતી હતી.
પરંતુ જેમ જેમ પાર્ક પ્રવાસન અને આસપાસના પાડોશી ગામોની વસ્તી વધતી ગઈ તેમ તેમ અહીં વન્યજીવની વસ્તી ઘટતી હોવાનું સામે આવ્યું હતું. અહીં વારંવાર શિકારના બનાવ વધવા લાગ્યા હતા. ભયજનક રીતે વન્યજીવોની વસ્તી ઘટતા અંતે ભારત સરકારે 1973માં પ્રોજેકટ ટાઈગર શરૂ કર્યો હતો. રણથંભોરના 60 કિ.મીના વિસ્તારને વાઘ( Tiger ) અભયારણ્ય તરીકે ફાળવવામાં આવ્યો હતો. આ ક્ષેત્ર પાછળથી વિસ્તૃત બન્યું જે હવે રણથંભોર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન તરીકે ઓળખાય છે.
