રાજસ્થાનના જેસલમેર જિલ્લાના દેગરાઈ ઓરાનમાં દક્ષિણ અને પૂર્વ દિશામાંથી ઉડતા ભારતીય કોર્સર પક્ષીઓ જોવા મળ્યા છે. આ પક્ષીઓનો માળો ખડકાળ સપાટી પર કોઈપણ ઘાસ વગર બનાવવામાં આવે છે. તેના ઈંડાનો રંગ જેસલમેરના ખડકાળ સ્થળો જેવો જ છે, ખાસ કરીને ગોળાકાર પથ્થરો, જેને સ્થાનિક બોલીમાં ગાંગચિયા અને સત્તાવાર ભાષામાં પી કાંકરી કહેવામાં આવે છે, તેથી તે તેના પર સુરક્ષિત છે.
મળતી માહિતી મુજબ વન્યજીવ પ્રેમી સુમેરસિંહ ભાટી સાવતાએ જણાવ્યું કે ચોમાસા પહેલા ઘાસના મેદાનો અને નદી કિનારે ખુલ્લા મેદાનોમાં રહેલું આ પક્ષી દક્ષિણ અને પૂર્વ દિશાઓથી જેસલમેર આવે છે અને પ્રજનન કરે છે. તે તેમને મોટું કરે છે અને ચોમાસું ગયા પછી, તે નવા જન્મેલા સભ્યો સાથે દક્ષિણ અને પૂર્વ તરફ ઉડે છે. ભાટીએ જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ ભારતના પક્ષી અને પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે આ પક્ષી ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે અને દક્ષિણ ભારતમાં જ્યાં તે એક સમયે મોટી સંખ્યામાં હાજર હતો ત્યાં હવે તેને જોવાનું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.
આનું કારણ એ છે કે મોટા ભાગના ઘાસના મેદાનો ખેતીની જમીન બની ગયા છે, નદીના મેદાનો ડેમના ડૂબી ગયેલા વિસ્તારો બની ગયા છે, કાંઠા પર કાંકરીનું ખાણકામ ચાલુ છે જે ડૂબ વિસ્તારમાં નથી. ગામડાઓ અને શહેરોની આસપાસના ખુલ્લા મેદાનો લગભગ ગાયબ થઈ ગયા છે.
જો જોવામાં આવે તો, જેસલમેરમાં, પથ્થરના મેદાનો અને ખડકાળ મગરના વિસ્તારોમાં પણ તેમના સંવર્ધન સ્થાનો સુરક્ષિત નથી. આ ખુલ્લી જગ્યાઓમાં વાહન ચલાવવું એ સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. ઘણા ગામડાઓમાં, જ્યાં સપાટી પરના પથ્થર બરાબર હોય છે, તે ગામડાઓમાં ઘરો બાંધવા માટે મૂંગિયાના રૂપમાં પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જેના કારણે આ સુરક્ષિત કુદરતી ઘરો નાશ પામી રહ્યા છે, આવા અનેક સ્થળો ખાસ કરીને સાંકરા, સનાવડા, રસલા, સાવતા, રાજગઢ, ઘેલાણા, મહેરેરી આસપાસના ગામો તરફનો વિસ્તાર પણ સોલાર પાર્કમાં જવાને કારણે નાશ પામ્યો છે.
તેમના મુખ્ય સંવર્ધન ક્ષેત્રોમાંનું એક છે પારેવર, ખિંયા, કબીર બસ્તીના ગામોની આસપાસ સફેદ કાંકરીના ઘાસના મેદાનોનો વિસ્તાર પણ કાંકરી ખનન પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા નાશ થવા લાગ્યો છે. ભાટીએ કહ્યું કે જેસલમેરમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વૈજ્ઞાનિક પર્યાવરણીય અભિગમ અને સંશોધન વિના વિકાસના આંધીએ આ સુંદર પક્ષીની હાલત ગોદાવન જેવી ન કરવી જોઈએ.
