ફેનેક ફોક્ષની નાનકડા શરીર પર ચારથી પાંચ ઈંચ લાંબા કાન તેની વિશેષતા છે.
બુધ્ધિશાળી પણ લુચ્ચા પ્રાણી તરીકે જાણીતા શિયાળની ઘણી જાત હોય છે. ભરચક વાળવાળી ભરાવદાર પૂંછડીવાળા શિયાળ સામાન્ય રીતે કૂતરાના કદના હોય છે. સહારા અને આફ્રિકાના રણપ્રદેશમાં જોવા મળતું ફેનેક ફોક્ષ એક જ ફૂટ લાંબું અને એક કિલો વજનનું હોય છે. નાનકડા શરીર પર ચારથી પાંચ ઈંચ લાંબા કાન તેની વિશેષતા છે. મોટી આંખોને કારણે અન્ય શિયાળ કરતાં તે જુદું દેખાય છે.
દિવસે ખૂબજ ગરમી અને રાત્રે ખૂબજ ઠંડી હોય તેવા રણપ્રદેશમાં થતા ફેનેક ફોક્ષને શરીર પર ભરચક વાળ હોય છે. આ પ્રાણી ટોળામાં રહે છે. સામાજિક છે એટલે પાળી શકાય છે. તે ઉંદર, ખિસકોલી જેવા નાના પ્રાણીઓનો શિકાર કરે છે. ફેનેક બે ફૂટ ઊંચો કૂદકો મારી શકે છે. પાણી વિના લાંબો સમય જીવી શકે છે. ફેનેક્ષ ફોક્ષ જમીનમાં દર બનાવીને રહે છે.
WSON Team
ફેનેક શિયાળ ઉત્તર આફ્રિકા અને સહારા રણમાં જોવા મળતા આર્ક્ટિક શિયાળની એક પ્રજાતિ છે. તેઓ વિશ્વના સૌથી નાના શિયાળ છે, તેમના શરીરની સરેરાશ લંબાઈ 24 થી 41 સેમી અને વજન 0,7 અને 1,5 કિગ્રા વચ્ચે હોય છે. ઠંડા રણના શિયાળા દરમિયાન શરીરનું તાપમાન જાળવવામાં મદદ કરવા માટે તેમની ફર નરમ અને ગાઢ હોય છે. કોટ સામાન્ય રીતે માથા, ગરદન અને પાછળના પગ પર સફેદ નિશાનો સાથે ઘેરો રાખોડી રંગનો હોય છે. તેમના કાન તેમના શરીરના કદની તુલનામાં મોટા હોય છે જેથી રણના ઝળહળતા સૂર્યથી વધુ પડતી ગરમી દૂર કરવામાં મદદ મળે.
ફેનેક શિયાળ નિશાચર છે અને જ્યારે ખોરાક ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે દિવસ દરમિયાન પણ જોઈ શકાય છે. તેઓ મુખ્યત્વે જંતુઓ જેમ કે ક્રિકેટ, ભૃંગ અને વંદો ખવડાવે છે. પરંતુ જ્યારે તેઓ ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે ફળો, જંગલી શાકભાજી અને કેરીયન પણ ખાય છે. તેઓ અત્યંત શુષ્ક પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે સારી રીતે અનુકૂળ છે; તેઓ એક સમયે તેમના શિકાર અથવા જંગલી છોડમાં રહેલું પાણી પીને અઠવાડિયા સુધી પાણી વિના જીવી શકે છે.
ફેનેક શિયાળ એ સામાજિક પ્રાણીઓ છે જે કુટુંબના જૂથોમાં એકઠા થાય છે જેમાં પ્રબળ નર, ઘણી સંવર્ધન સ્ત્રીઓ અને તેમના તાજેતરમાં જન્મેલા યુવાનનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ વહેંચાયેલ પ્રદેશો સ્થાપિત કરે છે કે જેમાં તેઓ તેમની પ્રાદેશિક સીમાઓને ચિહ્નિત કરવા માટે ઊંડા છાલ અથવા ઉચ્ચ-પિચવાળા સ્ક્વીલ્સ જેવા લાક્ષણિક અવાજનો ઉપયોગ કરીને અન્ય હરીફ જૂથો સામે બચાવ કરે છે. વર્ચસ્વ ધરાવતા નર દર વર્ષે ફેબ્રુઆરી અને એપ્રિલ વચ્ચે સમાગમની મોસમ દરમિયાન સંવર્ધન કરતી સ્ત્રીઓને આકર્ષવા માટે પણ સ્વરનો ઉપયોગ કરે છે.
લક્ષણો:WSON Team
ફેનેક શિયાળ એ વિશ્વમાં શિયાળની સૌથી નાની પ્રજાતિઓમાંની એક છે. આ પ્રાણીઓ મુખ્યત્વે સહારા રણમાં જોવા મળે છે, જો કે તેઓ ઉત્તર આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વના કેટલાક ભાગોમાં પણ મળી શકે છે. આ નાના કેનિડ્સમાં એક વિશિષ્ટ લક્ષણ છે: તેમના મોટા, રુંવાટીવાળું કાન. મોટા કાન તેમને ગરમીને દૂર કરવામાં અને ગરમ હવામાનમાં ઠંડા રહેવામાં મદદ કરે છે, જેનાથી તેઓ આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં ટકી શકે છે.
ફેનેક શિયાળના શરીરની સરેરાશ લંબાઈ 20 અને 40 સે.મી.ની વચ્ચે હોય છે, જેમાં પૂંછડીઓ 15 અને 25 સે.મી.ની વચ્ચે હોય છે. તેનું વજન 0,7 કિગ્રા અને 1,5 કિગ્રા વચ્ચે બદલાય છે. તેઓના નાક અને આંખોની આસપાસ સફેદ નિશાનો સાથે આછા ભૂરા અથવા પીળા રંગની ફર હોય છે. તેમના પગ ટૂંકા પણ મજબૂત હોય છે જે તેમને રણની રેતીમાં ઝડપથી દોડવામાં મદદ કરે છે જેથી પેરેગ્રીન ફાલ્કન, ગોલ્ડન ઇગલ્સ અને સિંહો જેવા કુદરતી શિકારીઓથી બચી શકાય.
ઝડપી દોડવાની તેમની ક્ષમતા ઉપરાંત, ફેનેક શિયાળ ઉત્તમ તરવૈયા પણ છે; તેમનું શરીર ઊંડા પાણીમાં પણ સારી રીતે તરવા માટે રચાયેલ છે. આ જંગલી પ્રાણીઓ જ્યાં વસે છે ત્યાં નાઇલ નદીના કાંઠાની નજીક રહેતા ઝેરી સાપ અથવા નાઇલ મગર જેવા સામાન્ય ભૂમિ શિકારીઓને ટાળવા માટે આ એક ઉપયોગી ક્ષમતા છે.
તેમના આહાર વિશે, તેઓ મુખ્યત્વે કીડીઓ અને કૃમિ જેવા નાના જંતુઓ ખાવા માટે અનુકૂળ છે; જો કે, જો યોગ્ય સિઝનમાં ઉપલબ્ધ હોય તો તેઓ જંગલી સ્ટ્રોબેરી અને ઇંડા પણ ખાશે. અન્ય ખોરાક ઉપલબ્ધ ન હોય તો ફેનેક શિયાળ કેરિયનનું સેવન કરતા જોવા મળે છે; જો કે, તેઓ અસ્તિત્વ માટે ફક્ત તેના પર જ આધાર રાખતા નથી, કારણ કે તેઓ મૃત શિકારને બદલે જીવંત શિકાર શોધવાનું પસંદ કરે છે.
અન્ય ઘણી જંગલી રાક્ષસી પ્રજાતિઓથી વિપરીત, ફેનેક શિયાળ સામાન્ય રીતે વર્ષભર એકાંતમાં અથવા જોડીમાં રહે છે; તેઓ માત્ર સંવર્ધન સીઝન દરમિયાન અસ્થાયી રૂપે એકસાથે આવે છે જ્યારે તેઓ તેમના બાળકો સાથે પુખ્ત માતાઓ ધરાવતા મોટા કુટુંબ જૂથો બનાવે છે.
ફેનેક શિયાળ શું ખાય છે?WSON Team
ફેનેક શિયાળ એ વિશ્વની સૌથી નાની શિયાળ પ્રજાતિઓમાંની એક છે. આ પ્રાણીઓ સહારાના રણમાં અને આફ્રિકા, એશિયા અને મધ્ય પૂર્વના ભાગોમાં જોવા મળે છે. તેઓ તેમના નાના કદ, ચાંદી-સફેદ ફર અને મોટા કાન માટે જાણીતા છે.
ફેનેક શિયાળ એકાંત નિશાચર શિકારીઓ છે જે મુખ્યત્વે જંતુઓ ખાય છે, જો કે તેઓ ઇંડા, ફળ અને નાના ઉંદરો પણ ખાય છે. પુખ્ત વયના લોકો માથાથી પૂંછડી સુધી 40 સેમી (16 ઇંચ) સુધી માપી શકે છે, સરેરાશ વજન 500-900 ગ્રામ (1-2 પાઉન્ડ) વચ્ચે હોય છે. તેમના મોટા કાન તેમને લાંબા અંતરે તેમના શિકારના અવાજો શોધવામાં મદદ કરે છે.
અન્ય શિયાળથી વિપરીત, ફેનેક્સ તેમના બચ્ચાઓ સાથે પ્રભાવશાળી નર અને ઘણી સ્ત્રીઓના બનેલા કુટુંબ જૂથોમાં રહે છે. તેઓ અત્યંત ગરમ આબોહવામાં ટકી રહેવા માટે તેમના ટૂંકા, ચાંદી-સફેદ રૂંવાટીને આભારી છે જે દિવસ દરમિયાન તેમને ઠંડુ રાખવા માટે સૂર્યપ્રકાશને પ્રતિબિંબિત કરે છે. રાત્રિ દરમિયાન તેઓ પોતાને અતિશય ગરમીથી બચાવવા માટે ભૂગર્ભમાં છુપાવે છે.
ફેનેક શિયાળ અત્યંત બુદ્ધિશાળી અને બેચેન પ્રાણીઓ છે જે એકબીજા સાથે અથવા હ્યુમનૉઇડ્સ દ્વારા સંમોહિત કરાયેલ ખાલી બોટલો અથવા રમકડાં જેવી વિચિત્ર વસ્તુઓ સાથે રમવાનો આનંદ માણે છે. તેઓ તેમના મૈત્રીપૂર્ણ અને બુદ્ધિશાળી પાત્રને કારણે ઘરેલું પાલતુ માનવામાં આવે છે; જો કે, તેઓને ઘણી કાળજીની જરૂર પડે છે કારણ કે તેમને અન્ય વિશિષ્ટ વિદેશી પાલતુ પ્રાણીઓની જેમ જ મુક્ત રીતે ચલાવવા માટે જગ્યાની જરૂર હોય છે.
ફેનેક શિયાળ કેવી રીતે જીવે છેWSON Team
ફેનેક શિયાળ એ શિયાળની સૌથી નાની અને સૌથી અનન્ય પ્રજાતિઓમાંની એક છે. આ પ્રાણીઓ તેમના નાના કદ, મોટા કાન અને આછો ભુરો ફર દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. ફેનેક શિયાળ ઉત્તર આફ્રિકાના સહારા રણમાં રહે છે, જ્યાં તેઓ મોટાભાગનો સમય ખોરાક માટે ઘાસચારો અને શિકારીઓને ટાળવામાં વિતાવે છે.
ફેનેક શિયાળ એકાંત માંસાહારી છે જે મુખ્યત્વે જંતુઓનો શિકાર કરે છે, જો કે તેઓ ફળો અને શાકભાજી પણ ખાય છે. તેમનો વૈવિધ્યસભર આહાર તેમને ઓછા ઉપલબ્ધ પાણી સાથે રણમાં ટકી રહેવા દે છે. આ પ્રાણીઓમાં તેમના ગાઢ રુવાંટીને કારણે ગરમી સામે ખૂબ પ્રતિકાર હોય છે જે તેમને દિવસ દરમિયાન ઠંડુ રાખવા માટે સૂર્યપ્રકાશને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમના મોટા કાનને કારણે તેમની પાસે ઉત્તમ સાંભળવાની ક્ષમતા પણ છે જે તેમને રેતીની નીચે દટાયેલા જંતુઓનો અવાજ સાંભળવા દે છે.
ફેનેક શિયાળ એકબીજા સાથે ખૂબ જ સામાજિક હોય છે અને ડેન્સ તરીકે ઓળખાતા કુટુંબ જૂથો બનાવે છે. આ બુરો ઘણા પુખ્ત નર, પુખ્ત માદા અને તેમના નાના સંતાનોથી બનેલા છે. પુખ્ત પુરૂષો યુવાનની રક્ષા કરે છે જ્યારે માદાઓ રાત્રે જ્યારે બહાર ઠંડક હોય ત્યારે તે બધા માટે ઘાસચારાની જવાબદારી સંભાળે છે. દિવસ દરમિયાન, જૂથના સભ્યો રણની અતિશય ગરમીથી બચવા માટે તેમના બરોની અંદર આરામ કરે છે.
ફેનેક શિયાળ એ નિશાચર પ્રાણીઓ છે જે જ્યારે બહાર ઓછી ગરમી હોય ત્યારે રાત્રે ખોરાક માટે ચારો લે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ રેતી નીચે દટાયેલા જંતુઓ અથવા સ્ટ્રોબેરી અથવા જંગલી શાકભાજી જેવા ખોરાકના અન્ય ઉપલબ્ધ સ્ત્રોતની શોધમાં જાય છે. કેટલીકવાર તેઓ બાકીનો ખોરાક શોધવા માટે માનવ શિબિરનો સંપર્ક કરવાની હિંમત પણ કરે છે.
આટલું નાનું હોવા છતાં, ફેનેક શિયાળ અત્યંત સખત હોય છે. તેઓ ઓછા પાણી, પુષ્કળ સીધો સૂર્યપ્રકાશ, અત્યંત ગરમ તાપમાન અને બદલાતી હવામાન પરિસ્થિતિઓ સાથે ટકી રહેવા માટે સક્ષમ છે. પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાં ટકી રહેવાની ફિનિક્સ શિયાળની ક્ષમતાના આ માત્ર થોડા ઉદાહરણો છે.
જમીન પરના સૌથી વિશાળ કદના પ્રાણી હાથીના રક્ષણ તથા તેના જતનનું મહત્વ સમજે, તે હેતુથી દર વર્ષે વર્લ્ડ એલિફન્ટ ડે ઉજવવામાં આવે છે.
લોકોને અને સંગઠનોને હાથી સામે રહેલા પડકારો વિશે જાણકારી પૂરી પાડવા આ દિવસ ઉજવાય છે. મોટાભાગે લોકો હાથી પ્રત્યે સ્નેહ દાખવતા આવ્યા છે, તેમ છતાં આ પ્રાણી વિલુપ્ત થવાના આરે આવીને ઊભું છે. હાથીની નબળી સ્થિતિ પાછળ તેમનો આડેધડ કરવામાં આવતો શિકાર અને તેમનું કુદરતી નિવાસસ્થાન છિનવાઇ ગયું હોવા ઉપરાંત આ ભવ્ય પ્રાણી સામે રહેલાં જોખમો પ્રત્યે લોકો દ્વારા દાખવવામાં આવતી ઉદાસીનતા પણ જવાબદાર છે.
ઇતિહાસ:WSON Team
2011માં બે કેનેડિયન ફિલ્મ સર્જક પેટ્રિસિયા સિમ્સ અને થાઇલેન્ડના એલિફન્ટ રિઇન્ટ્રોડક્શન ફાઉન્ડેશન દ્વારા 2011માં પ્રથમ વખત વિશ્વ હાથી દિવસ નિયત કરવામાં આવ્યો હતો અને તેની સૌપ્રથમ ઉજવણી 12મી ઓગસ્ટ, 2012ના રોજ કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મ સ્ટાર અને સ્ટાર ટ્રેક લિજેન્ડ વિલિયમ શેટનર દ્વારા આ પહેલનું ઘણું સમર્થન કરવામાં આવ્યું, જેમણે કેદમાં રહેલા એશિયન હાથીઓના જંગલમાં પુનઃવસવાટ વિશેની 30 મિનિટની અદ્ભૂત ડોક્યુમેન્ટ્રી ફિલ્મ – રિટર્ન ટુ ધી ફોરેસ્ટનું વર્ણન કર્યું.
પ્રથમ વર્લ્ડ એલિફન્ટ ડેનો ઉદ્દેશ વિશ્વભરના માનવ સમુદાયો તથા સંસ્કૃતિઓનું ધ્યાન આ જાજરમાન સજીવની દુર્દશા તરફ દોરવાનો હતો. તેમની આનંદિત અને બુદ્ધિશાળી પ્રકૃતિને કારણે, વિશ્વના જમીન પર વસતાં આ સૌથી વિશાળ પ્રાણીઓને દુનિયાભરમાં પ્રેમ કરવામાં આવે છે. પરંતુ, દુર્ભાગ્યે આ વિલક્ષણ જીવોના અસ્તિત્વ સામે ઘણા ખતરા ઊભા થયા છે.
વર્લ્ડ એલિફન્ટ ડેની ઊજવણી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
WSON Team
જો સૌપ્રથમ કોઇ કામ આપણે કરી શકીએ તેમ હોય, તો તે છે, વિશ્વ હાથી દિન સંકલ્પ પર હસ્તાક્ષર કરવા. આ દસ્તાવેજના કારણે સરકાર પર તેમની નીતિઓ બદલવા માટે દબાણ લાવવા વિશ્વભરનાં અગણિત લોકો સાથે મળીને દબાણ ઊભું કરી શકીએ છીએ.
આ પ્રાણીઓ જે સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે, તેને ઉજાગર કરવી જરૂરી છે અને સોશ્યલ મીડીયા આ માટેનું શ્રેષ્ઠ પ્લેટફોર્મ છે. આ દિવસે લોકો શિકારીઓ સામે હાથીઓનું રક્ષણ કરવા માટે અથવા તો તેમની જરૂરિયાતોને સાનુકૂળ હોય તેવાં બહેતર સ્થળોએ તેમનું પુનર્વસન કરવા માટે સમર્પિત એક ફાઉન્ડેશનમાં દાન કરે છે. સબ-સહારન આફ્રિકન દેશો તથા ભારતમાં, જ્યાં શહેરો વિસ્તરી રહ્યાં છે, ત્યાં વસ્તીવૃદ્ધિના દબાણને કારણે વર્તમાન સમયમાં આ પૈકીના ઘણા પ્રદેશો ખતરા હેઠળ છે.
હાથીઓની હત્યા અટકાવવા માટે 1997માં ટેન્થ કોન્ફરન્સ ઓફ ધી પાર્ટીઝ દ્વારા અપનાવાયેલા ઠરાવ 10.10 દ્વારા કન્વેન્શન ઓન ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ ઇન એન્ડેન્જર્ડ સ્પિશીઝ ઓફ વાઇલ્ડ ફોના એન્ડ ફ્લોરા (CITES) દ્વારા MIKE (મોનિટરિંગ ધી ઇલિગલ કિલિંગ ઓફ એલિફન્ટ્સ – હાથીની ગેરકાયદે હત્યા પર દેખરેખ) કાર્યક્રમ પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. એશિયામાં MIKE કાર્યક્રમમાં ભાગ લેનારાં આશરે 28 સ્થળો 13 દેશોમાં વહેંચાયેલાં છે. તેમાંથી ભારતમાં 10 સ્થળો આવેલાં છે, ત્યાર બાદ કમ્બોડિયામાં બે સ્થળ, ઇન્ડોનેશિયામાં બે, લાઓ પીડીઆરમાં બે, મલયેશિયામાં બે, મ્યાનમારમાં બે, થાઇલેન્ડમાં બે, બાંગ્લાદેશમાં એક, ભુટાનમાં એક, ચીનમાં એક, નેપાળમાં એક, શ્રીલંકામાં એક અને વિએટનામમાં એક સ્થળ આવેલું છે.
હાથી સામેના મુખ્ય પડકારોઃ
WSON Team
હાથી દાંતનો વેપાર
તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનનું નિકંદન અને વિખંડન
ગેરકાયદેસર શિકાર અને વેપાર
માનવ અને હાથી વચ્ચે સંઘર્ષ
બંધક બનાવેલા હાથીઓ સાથે દુર્વ્યવહાર
હાથીની સવારી
આફ્રિકન તથા એશિયન હાથીઓ ઉપર જણાવેલાં જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા છે. જોખમનો સામનો કરી રહેલી પ્રજાતિઓના IUCNના રેડ લિસ્ટમાં આફ્રિકન હાથીને ભેદ્ય (વલ્નરેબલ) તરીકે અને એશિયન હાથીને અસ્તિત્વ જોખમમાં હોય તેવી પ્રજાતિ તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યા છે.
જોખમ સામેના ઉપાયો નીચે પ્રમાણે છેઃ
WSON Team
હાથી દાંતની બનાવટ ધરાવતા કોઇપણ ઉત્પાદનની ખરીદી કરવી જોઇએ નહીં અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી આવા ઉત્પાદનની ખરીદી ટાળવી જોઇએ.
પિયાનો, એન્ટિક, બંગડી અથવા અન્ય ઉત્પાદનો ખરીદતી વખતે હંમેશા એ સુનિશ્ચિત કરો કે, ઉત્પાદકે તે ઉત્પાદન બનાવવાની પ્રક્રિયામાં હાથી દાંતનો ઉપયોગ નથી કર્યો.
ગેરકાયદે શિકાર અટકાવવા માટે અમલીકરણની નીતિઓમાં સુધારો કરવો.
વિશ્વભરમાં આવેલાં અભયારણ્યોનું રક્ષણ કરવું તે હાથીના સંરક્ષણ માટેનાં ઘણાં સંગઠનોનું લક્ષ્ય છે.
કોવિડના સમયમાં હાથીનો સંઘર્ષ
લોકડાઉન લાગુ થયું, ત્યારથી દેશભરના બંધનમાં રખાયેલા હાથી ભૂખમરાનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ મહામારીએ ખાનગી સ્તરે બંધનમાં રાખવામાં આવતા હાથીની આડેધડ અને વ્યાવસાયિક વ્યવસ્થા પર પ્રકાશ પાડ્યો છે. મોટાભાગના હાથીઓનો ઉપયોગ કાં તો ધાર્મિક સંસ્થાઓમાં આશીર્વાદ મેળવવા માટે અથવા તો પ્રવાસીઓને સવારી કરાવવા માટે થાય છે. જ્યારે આ બંને હેતુઓ સર ન થાય, ત્યારે હાથીઓએ ભૂખમરાનો સામનો કરવો પડે છે.
જ્યારથી લોકડાઉન લાગુ થયું, ત્યારથી સોશ્યલ મીડીયા પર ઘણા અહેવાલો વહેતા થયા છે અને ભૂખે મરી રહેલા હાથીઓને આહાર આપવા માટે દાન કરવા અપીલ કરવામાં આવી રહી છે. તેના કેટલાંક દ્રષ્ટાંતો આ પ્રમાણે છેઃ
કર્ણાટકમાં એક મહાવતે કેમેરા સામે જણાવ્યું હતું કે, લોકડાઉન લાગુ થયું ત્યારથી તેના 55 વર્ષના બંધક હાથીને ભોજન મળ્યું નથી.
મુઢોલ જિલ્લાના એક મંદિરનો હાથી છેલ્લાં 40 વર્ષથી મંદિરમાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા આપવામાં આવતા ગોળ, શેરડી, ફળો અને અનાજ પર નભી રહ્યો હતો. પરંતુ લોકડાઉન લાગુ થતાં હાથીને મંદિરની બહાર નીકાળી શકાતો નથી અને મંદિરમાં ઘાસચારો પૂરો થઇ ગયો છે.
ગોવાના જંગલ બુક રિઝોર્ટના માલિક જોસેફ બર્રેટો પાસે પાંચ હાથી છે, જેમનો ઉપયોગ પ્રવાસીઓની સવારી માટે તથા તેમના પર ‘વર્ષા’ કરવા માટે કરવામાં આવે છે. જોસેફે તેમના ‘ભૂખે મરી રહેલા હાથીઓ’ માટે દાનની માગણી કરતો વિડિયો પ્રસિદ્ધ કર્યો હતો.
રાજસ્થાનમાં જયપુરના આમેર ગઢમાં પ્રવાસીઓની સવારી માટે ઓછામાં ઓછા સો હાથી વપરાય છે. આ હાથીના માલિકોએ પણ આવકની તંગી વિશે ફરિયાદ કરી હતી. જેના કારણે તેઓ તેમના હાથી માટે ઘાસચારો મેળવી શક્યા ન હતા. તે જ રીતે, કર્ણાટકની ધાર્મિક સંસ્થાઓમાં તથા કેરળમાં વ્યક્તિગત માલિકો દ્વારા રાખવામાં આવતા હાથીની જાળવણી માટે માલિકો મદદ માગી રહ્યા છે.
ભારતમાં પ્રવાસીઓ જયપુરના આમેર ગઢમાં હાથી પર સવારી કરે છે, કેરળમાં કેદ હાથીઓ પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે તેમજ નેશનલ પાર્ક્સમાં એલિફન્ટ સફારીનું આયોજન કરવામાં આવે છે. દેશમાં આશરે 3500 જેટલા બંધક હાથી છે. ટુરિસ્ટ રાઇડ્ઝને કારણે હાથીઓએ પીડા વેઠવી પડે છે, તેમની સાથે ઉગ્ર વ્યવહાર કરવામાં આવે છે અને તેમનું અયોગ્ય વ્યવસ્થાપન કરવામાં આવે છે. જ્યારે સવારી ન મળે અથવા તો કામ ન હોય, ત્યારે હાથીઓને દિવસ-રાત ચેઇન વડે બાંધી રાખવામાં આવે છે. અને મોટાભાગે ચેઇન ત્રણ મીટર કરતાં પણ ઓછી લાંબી હોય છે. વળી, તેમને અત્યંત હલકી ગુણવત્તાવાળો ખોરાક આપવામાં આવે છે, પશુ ચિકિત્સા સંબંધિત મર્યાદિત કાળજી રાખવામાં આવે છે અને મોટાભાગે તેમને ઘોંઘાટભર્યું મ્યુઝિક વાગતું હોય, તેની નજીકના તણાવગ્રસ્ત સ્થળ પર, માર્ગ નજીક અથવા તો મુલાકાતીઓના જૂથ નજીક કોંક્રિટની ભોંય પર રાખવામાં આવે છે. ભારત, થાઇલેન્ડ, શ્રીલંકા, નેપાળ, લાઓસ અને કમ્બોડિયા સહિતના દેશોમાં પ્રવાસીઓ માટેનાં મનોરંજન સ્થળોએ લગભગ 77 ટકા જેટલા હાથીઓ સાથે ભયાનક વ્યવહાર કરવામાં આવે છે.
હાથી અને ઇકોસિસ્ટમ:
WSON Team
હાથી ‘મુખ્ય પ્રજાતિ’ ગણાય છે, જે અતિ મહત્વપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ સેવા પૂરી પાડે છે, જે સમુદાયની અન્ય પ્રજાતિઓના અસ્તિત્વ માટે અત્યંત અગત્યતા ધરાવે છે.
દુકાળના સમયમાં હાથી વોટરિંગ હોલ તૈયાર કરે છે – વિશ્વભરના ઘણા પ્રદેશો પાણીની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે. તીવ્ર દુકાળના આ સમયગાળા દરમિયાન હાથી ભૂગર્ભમાં પાણી મળી આવવાની શક્યતા ધરાવતા ક્ષેત્રો શોધવા માટે તેમની સૂંઝનો ઉપયોગ કરે છે.
હાથી બીજનો પ્રસાર કરે છે- તેઓ ઘણી વનસ્પતિનું તેમનાં બીજ સાથે સેવન કરે છે અને પછી વિચરણ કરવા દરમિયાન તેમના છાણ થકી તે બીજનો પ્રસાર કરે છે. આ બીજના કારણે નવી વનસ્પતિ, ઘાસ અને ઝાડી ઉગે છે.
હાથી નવો માર્ગ બનાવે છે- હાથી કાંટાળાં ઝાડી-ઝાંખરાને કચડી નાંખે છે અને ઉખાડી નાંખે છે, જેનાથી નાનાં પ્રાણીઓ માટે સલામત માર્ગ બનવામાં મદદ મળી રહે છે.
હાથી ખોરાક પૂરો પાડે છે- હાથી રોજ 15 કરતાં વધુ વખત શૌચક્રિયા કરે છે, તેમના છાણ પર અનેક પ્રજાતિઓ નભે છે. હાથીના તાજા છાણની આસપાસ અસંખ્ય જીવ-જંતુઓ જમા થઇ જાય છે અને તેને આરોગે છે. ત્યાર બાદ આ જીવ-જંતુઓ પક્ષીઓનો ખોરાક બને છે.
હાથી આશ્રય પૂરો પાડે છે- સૂકા કાળ દરમિયાન હાથી માર્ગને પાણી, કાદવથી ભરી દે છે, જે દેડકાં માટે ઇંડાં મૂકવા માટે અને દેડકાંનાં બચ્ચાં માટે વિકાસ સાધવા માટે આદર્શ સ્થિતિનું નિર્માણ કરે છે.
હાથી નૈસર્ગિક સોલ્ટ લિક (એવું સ્થાન, જ્યાં પ્રાણીઓ મીઠું ધરાવતી જમીનને ચાટવા માટે એકત્રિત થાય છે) શોધવામાં મદદરૂપ બને છે- હાથી સૂંઘવાની તીવ્ર શક્તિ ધરાવે છે અને તેઓ જમીનમાં ખનીજોની ભરપૂર માત્રા ધરાવતા ભાગો શોધવા માટે તેમની સૂંઢનો ઉપયોગ કરે છે. ત્યાર બાદ તેઓ તે ખનીજો આરોગવા માટે તેમના દંતશૂળ વડે જમીન ખોદે છે. ત્યાર બાદ અન્ય શાકાહારી પ્રાણીઓ શરીરની ખનીજ તત્વોની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે હાથીએ ખોદેલી જમીનમાંથી ખનીજ પ્રાપ્ત કરે છે.
હાથી સુંદર, નમ્ર સ્વભાવનું પ્રાણી છે અને વર્તમાન સમયમાં તે જમીન પરનું સૌથી વિશાળકાય પ્રાણી છે. હાથીની યાદશક્તિ અત્યંત તીવ્ર હોય છે, તે કદી પણ ભૂલતો નથી, તેની આ લાક્ષણિકતા સૂચવે છે કે, હાથી અત્યંત બુદ્ધિશાળી હોય છે. હાથીને આપણી જરૂર નથી, આપણને હાથીની જરૂર છે. આથી, હાથીનું રક્ષણ કરવાની પ્રત્યેક વ્યક્તિની જવાબદારી છે.
ધી વાઇલ્ડલાઇફ પ્રોટેક્શન એક્ટ:
WSON Team
હાથી વાઘ જેવો જ સમાન દરજ્જો ધરાવે છે અને 2019માં તેને રાષ્ટ્રીય ધરોહર પ્રાણી (નેશનલ હેરિટેજ એનિમિલ) જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. 2002માં સુધારવામાં આવેલા વાઇલ્ડલાઇફ પ્રોટેક્શન એક્ટ (વન્યજીવ સુરક્ષા અધિનિયમ), 1972 હેઠળ વન વિભાગમાં નોંધણી ન ધરાવનારા બંધક હાથીઓના વેચાણ પર પ્રતિબંધ ફરમાવવામાં આવ્યો છે. આ અધિનિયમના ચાવીરૂપ મુદ્દા નીચે મુજબ છેઃ
વન્યજીવ સુરક્ષા અધિનિયમ, 1972ની કલમ 40 (2) હેઠળ અનુસૂચિ-1 પ્રાણી તરીકે, ડબલ્યુપીએ, 1972 હેઠળ અધિકૃત અધિકારી અથવા તો ચીફ વાઇલ્ડલાઇફ વોર્ડનની લેખિત પરવાનગી વિના કોઇપણ બંધક હાથી ધરાવવો, તે મેળવવો, તેનું વેચાણ કરવા પર કે તેનું સ્થાનાંતર કરવા પર પ્રતિબંધ છે.
વન્યજીવ સુરક્ષા અધિનિયમ, 1972ની કલમ 43 નાણાંકીય હેતુ માટે અથવા અન્ય કોઇપણ નફાકારક લાભ માટે એક વ્યક્તિ પાસેથી બીજી વ્યક્તિ પાસે બંધક હાથીનું વેચાણ કરવા પર, તેની ખરીદી કરવા પર કે તેનું સ્થાનાંતર કરવા પર પ્રતિબંધ ફરમાવે છે.
કલમ 40, પેટા કલમ (2A): વન્યજીવ (સુરક્ષા) સુધારાયુક્ત અધિનિયમ, 2002 લાગુ થયા બાદ માલિકીનું પ્રમાણ ધરાવનારી વ્યક્તિ સિવાયની અન્ય કોઇપણ વ્યક્તિ વારસાગત માર્ગના અપવાદને બાદ કરતાં અન્ય કોઇપણ રીતે અનુસૂચિ-1 અથવા અનુસૂચિ-2ના ભાગ-2માં નિર્દિષ્ટ કરેલા કોઇપણ બંધક પ્રાણી, પ્રાણીની ચીજવસ્તુ કે તેની ટ્રોફી તેના નિયંત્રણમાં, તેના કબ્જામાં રાખી શકશે નહીં, ધરાવી શકશે નહીં, કે મેળવી શકશે નહીં.
કલમ 40, પેટા કલમ (2B): કોઇપણ બંધક પ્રાણી, પ્રાણીની ચીજવસ્તુ કે ટ્રોફીને વારસામાં મેળવનારી પ્રત્યેક વ્યક્તિએ પેટા કલમ (2B) હેઠળ હેઠળ આવો વારસો મળ્યાના 90 દિવસની અંદર ચીફ વાઇલ્ડલાઇફ વોર્ડન અથવા તો અધિકૃત અધિકારી સમક્ષ ડેક્લેરેશન (ઘોષણાપત્ર) કરવાનું રહેશે અને કલમ 41 અને કલમ 42ની જોગવાઇઓ ડેક્લેરેશન કલમ 40ની પેટા કલમ (1) હેઠળ કરવામાં આવ્યું હોય, તે રીતે લાગુ થશે.
એક સમયે લુપ્ત થતી એશિયાટીક સિંહોની પ્રજાતિ આજે 600 કરતા પણ વધુ છે.
એશિયાટિક લાયન ભારત દેશની પહેચાન છે. એક સમયે નોર્થ આફ્રિકા યુરોપ અને એશિયામાં જોવા મળતા એશિયાટિક લાયન હવે માત્ર ભારતના ગુજરાતમાં આવેલા સાસણ ગીર માં જ બચ્યા છે. એક સમયે લુપ્તથવાના આરે આવેલ એશિયાટિક લાયનનું સંવર્ધન અને સુરક્ષાના પ્રયાસો સતત ચાલે છે.
WSON Team
સિંહોને વિશ્વભરમાં ‘જંગલનો રાજા’ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ તે જંગલમાં ઘણા જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા છે. https://wildstreakofnature.com/gu/world-lion-day-2021-asiatic-lion-of-gir-pride-of-india/આ જોખમોમાં જંગલનો વિનાસ, શિકાર, માનવીઓ સાથે સંઘર્ષ, આબોહવા પરિવર્તન અને વસવાટની ખોટનો સમાવેશ થાય છે. આ કારણોસર, સિંહોના સંરક્ષણ અંગે જાગૃતિ લાવવા માટે વિશ્વભરમાં દર વર્ષે વિશ્વ સિંહ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. તે વ્યક્તિઓને વિશ્વભરમાં આ શાનદાર પ્રાણીઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી મુશ્કેલીઓ વિશે માહિતગાર કરવાની અને તેમના સંરક્ષણ માટેની પહેલને સમર્થન આપવાની તક પૂરી પાડે છે. આવો જાણીએ આ દિવસ સાથે જોડાયેલી મહત્વની વાતો વિશે.
વિશ્વ સિંહ દિવસનો ઈતિહાસ
WSON Team
વિશ્વ સિંહ દિવસની શરૂઆત સૌ પ્રથમ 2013 માં બિગ કેટ રેસ્ક્યુ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જે સિંહોને સમર્પિત વિશ્વનું સૌથી મોટું અભ્યારણ્ય છે. તે પતિ અને પત્ની ડેરેક અને બેવર્લી જોબર્ટ દ્વારા સહ-સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેમણે જંગલમાં રહેતા સિંહોના રક્ષણ માટે નેશનલ જિયોગ્રાફિક અને બિગ કેટ ઇનિશિયેટિવ બંનેને એક જ બેનર હેઠળ લાવવાની પહેલ શરૂ કરી અને ત્યારથી 10મી ઓગસ્ટે વિશ્વ સિંહ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.
વિશ્વ સિંહ દિવસની ઉજવણી કરવી કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
WSON Team
વિશ્વ સિંહ દિવસ સિંહો અને તેમના સંરક્ષણની જરૂરિયાતોને પ્રકાશિત કરીને જંગલમાં આ પ્રાણીઓના ભાવિની ખાતરી કરવા માટે સમર્થન અને પગલાં એકત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. સિંહોના સંરક્ષણની તાતી જરૂરિયાત છે, તેથી આ દિવસનો ઉદ્દેશ લોકોને ઇકોસિસ્ટમમાં સિંહોના મહત્વ અને તેમના સાંસ્કૃતિક મહત્વ વિશે શિક્ષિત કરવાનો છે.
એશિયાટિક લાયન ભારતનું ગર્વ છે વિશ્વમાં માત્ર બે જ જગ્યાએ સિંહનો વસવાટ જોવા મળે છે કે આફ્રિકાના જંગલોમાં અને બીજું ભારતના ગીરના જંગલોમાં. એશિયાટિક લાયનને લુપ્ત પ્રજાતિની નોંધ રાખતી રેડ ડેટા બુકમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જો કે 2010થી ગીર અભ્યારણમાં સિંહોના સંવર્ધન અને સંરક્ષણ પર ભારત સરકાર દ્વારા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી જરૂરી પગલા લેવાતા સિંહોની સંખ્યામાં દિનપ્રતિદિન વધારો થતો રહ્યો છે. એક સમયે 225 જ સિંહો હતા જે આજે 2015માં 525 થયા છે. અને અને હવે આ સંખ્યા 2020 માં આ 650 ને પાર થઇ ગઈ છે જે ખરેખર ખુશીની વાત છે.
સિંહોની સંખ્યામાં ઉતરોતર થઇ રહ્યો છે વધારો- વન વિભાગ દ્વારા સંવર્ધન અને સંરક્ષણ ના કારણે મળી રહી છે સફળતા
WSON Team
ગીર સાસણ આમ તો સિંહોનું નિવાસ સ્થાન સદીઓથી રહ્યું છે પરંતુ એક સમય એવો પણ હતો કે સિંહોની સંખ્યા માત્ર 15 જેટલી જ રહી હતી .. જી હા ઈ.સ.1900 માં સિંહોની સંખ્યા માત્ર 19 જ થઇ જતા જુનાગઢના નવાબે ગીર સાસણ ને આરક્ષિત વિસ્તાર તરીકે જાહેર કરી સિંહોના શિકાર પર પ્રતિબંધ મુક્યો હતો .
આશરે 1412 કિ.મી વિસ્તાર માં ફેલાયેલા ગીર જંગલ માં ત્યાર પછી સિંહોની સંખ્યામાં સતત વધારો નોંધાતો આવ્યો છે. આઝાદ ભારતમાં વન્ય જીવોની સુરક્ષાને ધ્યાને લઇ ગીર સાસણને 1965 અભયારણ્ય તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો. જે આજે ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને ગીર અભયારણ્ય તરીકે જાણીતો છે.
કહેવાય છે કે જુનાગઢના નવાબ સિંહોના શિકાર પર પ્રતિબંધ મુકનાર પ્રથમ નવાબ હતા. જેણે કોઈ વન્યજીવને સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપ્યું હોય. નવાબ શિકારના ભારે શોખીન હતા આમ છતાં સિંહોની ઘટી સંખ્યા એ તેમને ચિંતિત કરી દેતા ગીરને પૂરી સુરક્ષા આપી સિંહોના રક્ષણ માટે આરક્ષિત વિસ્તાર જાહેર કર્યો હતો. જેનું અંગ્રેજો એ પણ પાલન કરવું પડ્યું હતું ત્યારબાદ આઝાદ ભારતમાં ઇ સ 1975 માં સાસણ ગીર વિસ્તારને એશિયાટિક લાયનનું એક માત્ર નિવાસસ્થાન હોવાથી આરક્ષિત જાહેર કરી નેશનલ પાર્ક તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવ્યો અને ખાસ ફોરેસ્ટ વિભાગની દેખરેખ નીચે આશરે 1412 કિમિ નો વિસ્તાર સોંપવામાં આવ્યો.
રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન તરીકે સાસણ ની અહંમ ભૂમિકા
WSON Team
એશીયાઇ સિંહોનો મુખ્ય આવાસ અને વસવાટ ખુલ્લો વગડો અને ઝાડી ઝાંખરા વાળો વનપ્રદેશ છે. આ સિંહો એક સમયે ઉત્તર આફ્રિકા, નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) એશિયા અને ઉત્તરીય ગ્રીસમાં પણ જોવા મળતા હતા. હાલમાં અહીંયા અંદાજે 600થી વધુ જેટલા એશિયાઇ સિંહો જ જંગલમાં બચ્યા છે, જે ફક્ત ગીરના જંગલ અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં જોવા મળે છે.
આમ તો જોકે ગીરનું જંગલ સારી રીતે રક્ષીત છે, છતાં ક્યારેક સિંહોના શિકારની ઘટનાઓ જાણવા મળે છે. તે ઉપરાંત પાલતુ પશુઓ પરનાં હુમલાના કારણે વીજળી શોક આપવાની ઘટનાઓ પણ બને છે. ક્યારેક અકસ્માત , જળપ્રલય, આગ, મહામારીઓ કે અન્ય કુદરતી આપદાઓ પણ તેમને નુકશાન પહોંચાડે છે. આમ છતાં ગીર ઉદ્યાન તો પણ સિંહોને માટે લાંબા સમય સુધી અસ્તીત્વ ટકાવી રાખવા માટેનું શ્રેષ્ઠ સ્થળ બનેલું છે.
WSON Team
જંગલોનો કટાઈ ના કારણે હાલમાં ઘણી વખત સિંહો માનવ વસ્તિ સુધી પહીંચી જાય છે અને માનવભક્ષી પણ બની ગયા છે. જેથી વન વિભાગ હવે માનવભક્ષી સિંહોને પાંજરે પૂરી રહ્યું છે જો કે આ પાછળ સિંહો કરતા માનવ વધુ જવાબદાર છે કારણકે માનવ પોતાના ભૌતિક જીવન માટે આવાસો , હોટેલ અને રિસોર્ટ બનાવવા જંગલો કાપી રહ્યું છે. ખનન દ્વારા હવાનું અને ધ્વનિનું પ્રદુષણ ફેલાવી રહ્યું છે.
જે વન્યજીવોના જીવન માટે ખતરારૂપ છે. એક તરફ સિંહો અને અન્ય પ્રજાતિઓના સંવર્ધન માટે સતત પ્રયાસો હાથ ધરી રહ્યાછે. તો બીજી તરફ માનવ તેમના જીવન માં ખલેલ પહોંચાડી રહ્યા છે. સિંહોના ગેરકાયદેસર લાયન શો પણ સિંહોના જીવન માટે જોખમી સાબિત થયા છે જીવ બચાવવા જંગલનો રાજા દોડતો હોય ત્યારે લાચાર લાગે છે. આવા ગેરકાયદેસર લાયન શો અને સિંહ ને હેરાન કરતા લોકોને રોકવા કડક કાયદાના અમલની જરૂર છે જેથી ભવિષ્યમાં સિંહોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો જોઈ શકાય.
સમય બદલવાની સાથે વન વિભાગ આધુનિક ટેકનોલોજી અને માનવ બળે સિંહના શિકાર અને તેની પજવણીની ઘટનાઓ પર સંપૂર્ણપણે કાબુ મેળવ્યો છે. વન વિભાગના કર્મચારી અને અધિકારીઓને સિંહોની સુરક્ષા માટે હથિયાર સહિત આધુનિક કહી શકાય તેવાત વાયરલેસ ટેકનોલોજી સભર વાહનો, સિંહોને રેડિયો કોલર, CCTV કેમેરા અને 24 કલાક સતત જંગલના એક એક રસ્તા પર નજર રાખતા વન વિભાગના કાર્યનિષ્ઠ કર્મચારીઓને કારણે સિંહોની પજવણી સામે રોક લાગી છે.
આગામી દિવસોમાં વન વિભાગ ટેકનોલોજીના સહારે સિંહોની સુરક્ષાને લઇને વધુ કેટલાક પગલાં ઉઠાવવા જઈ રહી છે, જેને કારણે જંગલના રાજા સિંહની સુરક્ષા વધુ ચોક્કસ બની શકશે. સાસણ નજીક પણ સિંહોની સુરક્ષા અને તેની ગતિવિધિ પર 24 કલાક નજર રહી શકે તેમજ જંગલ વિસ્તારમાં ગેરકાયદેસર થતા પ્રવેશને રોકી શકાય તે માટે કંટ્રોલ યુનિટની પણ સ્થાપના કરવામાં આવી છે. જેના થકી જંગલ વિસ્તારમાં ગેરકાયદેસર રીતે પ્રવેશ કરનાર વ્યક્તિઓની સંખ્યામાં પણ ખુબજ ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.
WSON Team
ગિરના જંગલમાં એક સમયે જંગલના રાજા સિંહનું અસ્તિત્વ સંકટમાં જોવા મળતું હતું. https://wildstreakofnature.com/gu/world-lion-day-celebrating-th-king-of-jungle/વર્ષ 1910 અને 1911ના વર્ષમાં ગીર વિસ્તારમાં 2 આંકડામાં કહી શકાય તેટલા જ સિંહો જોવા મળતા હતા, તેને ધ્યાને રાખીને જૂનાગઢના નવાબે સિંહોના શિકાર પર પ્રતિબંધ ફરમાવીને શિકાર જેવી ગતિવિધિઓમાં શામેલ થનાર પ્રત્યેક વ્યક્તિને મરણતુલ્ય સજા આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી, ત્યારથી સિંહોની સુરક્ષા ગીરમાં વધતી જોવા મળી અને વર્ષ 1911માં સિંહોને સુરક્ષિત કરવાના પ્રોજેક્ટની સૌપ્રથમ વખત શરૂઆત કરનાર જૂનાગઢના નવાબ હતા. આ બાદ સિંહોની સંતતિને સતત વધારવા માટે રાજ્યનો વનવિભાગ સતર્ક બન્યો અને દિવસેને દિવસે સિંહોની સુરક્ષા અને જંગલ વિસ્તારને નુકસાન જેવી ઘટનાઓ ખુબ જ ઓછી બનવા પામી છે. આજે ગીરમાં સિંહોની સંખ્યા અત્યાર સુધીની સૌથી સર્વોચ્ચ જોવા મળી રહી છે.
વિદેશથી લવાયેલા ચિતાના એક પછી એક મોતથી સરકાર તથા વન્યપ્રેમીઓ સ્તબ્ધ છે.
વિદેશથી લવાયેલા ચિતાના એક પછી એક મોતથી સરકાર તથા વન્યપ્રેમીઓ સ્તબ્ધ છે ત્યારે રેડીયોકોલરને કારણે મોતની આશંકાને પગલે કુનો નેશનલ પાર્કમાં 6 ચિતાના ગળામાંથી રેડિયોકોલર હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા અને તે દરમ્યાન બે ચિતામાં ગંભીર ચેપ હોવાનો ખુલાસો થયો છે. મધ્યપ્રદેશના કુનો પાર્કમાં મુક્ત રીતે વિહરતા છ ચિતાના રેડિયોકોલર દુર કરવામાં આવ્યા ત્યારે બેને ગંભીર ચેપ હોવાનું માલુમ પડયુ હતું.
જુલાઈની 11 તથા 14મીએ બે ચિતાના મોત બાદ દક્ષિણ આફ્રિકી નિષ્ણાંતોએ રેડિયોકોલર કારણરૂપ હોવાની શંકા દર્શાવી હતી અને તે પછી રેડિયોકોલર દુર કરાયા હતા. આ પુર્વે રાજયના વાઈલ્ડલાઈફ વડા દ્વારા પણ રેડિયોકોલર હટાવવા માટે સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું. આ ડિવાઈસથી ચિતાને ચેપ લાગતો હોવાનું તારણ દર્શાવાયુ હતું. સૂત્રોના કહેવા પ્રમાણે ગઈકાલે રવિવારે પાવક, આશા, ખીરા, પવન, ગૌમ્ચ તથા શૌર્ય એમ છ ચિતાના રેડિયોકોલર હટાવવામાં આવ્યા હતા.
અને ત્યારબાદ તબીબી પરિક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું ત્યારે નામીબીયાના ચિતા ગૌરવ તથા શૌર્યને ગંભીર ચેપ હોવાનું જણાયુ હતું. અન્ય ચારને પણ સામાન્ય ચેપ માલુમ પડયા હતા. વન્ય અધિકારીઓએ એવો દાવો કર્યો હતો કે તમામ ચિતામાં નાના-મોટા ઈન્ફોર્મેશન જણાવ્યા હતા છતાં એકંદરે તમામ તંદુરસ્ત છે. સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે નિષ્ણાંતોને ખાસ તેડાવવામાં આવ્યા હતા.અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે નામીબીયા તથા દક્ષિણ આફ્રિકાથી 20 ચિતા ભારતે મેળવ્યા હતા અને કુનો નેશનલ પાર્કમાં રાખ્યા હતા તેમાંથી અત્યાર સુધીમાં 8ના મોત થઈ ચુકયા છે.
મધ્યપ્રદેશના કુનો નેશનલ પાર્કમાંથી શુક્રવારના રોજ નામીબીયાથી લાવવામાં આવેલ ચિત્તા ‘સૂરજ’નું મૃત્યુ થયું છે. કુનો નેશનલ પાર્કમાં અત્યાર સુધીમાં 5 ચિત્તા અને 3 બચ્ચા મૃત્યુ પામ્યા છે. ચિત્તા ‘સૂરજ’ના મૃત્યુનું કારણ હજુ સુધી જાણી શકાયું નથી.
26 જૂને શ્યોપુર સ્થિત કુનો નેશનલ પાર્કમાં ખુલ્લા જંગલમાં સૂરજ ચિત્તાને મોટા બંધમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. કુનો નેશનલ પાર્કના ખુલ્લા જંગલમાં છોડવામાં આવેલ સૂરજ 10મો ચિત્તા હતો. નર ચિત્તા ‘તેજસ’, જે દક્ષિણ આફ્રિકાથી લાવવામાં આવ્યો હતો અને 6 નંબરના બંધમાં રાખવામાં આવ્યો હતો, તેનું પણ 11 જુલાઈના રોજ મૃત્યુ થયું હતું.
કુનો પાર્ક મેનેજમેન્ટની દેખરેખ દરમિયાન આ ચિત્તા ઘાયલ અવસ્થામાં મળી આવ્યો હતો. તેજસના ગળાના ઉપરના ભાગમાં ઈજાના નિશાન જોવા મળ્યા હતા. કુનો નેશનલ પાર્કમાં અત્યાર સુધીમાં 5 ચિત્તા અને 3 બચ્ચા મૃત્યુ પામ્યા છે.
કુનો નેશનલ પાર્કમાં ચિત્તા પુન:જીવિત કરવા માટે નામીબિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકાથી 20 ચિત્તા લાવવામાં આવ્યા હતા.આ સાથે માદા ચિતાએ બચ્ચાને જન્મ આપ્યો હતો. પરંતુ અત્યાર સુધીમાં 5 પુખ્ત અને 3 બચ્ચા અલગ-અલગ કારણોસર મૃત્યુ પામ્યા છે. હવે કુનોમાં 15 પુખ્ત ચિત્તા અને 1 બચ્ચા સ્વસ્થ સ્થિતિમાં છે. જેમાંથી 12 ચિત્તા કુનોના ખુલ્લા જંગલમાં છોડી દેવામાં આવ્યા છે.
ભારતનું વાતાવરણ ‘અનુરૂપ’ આવતું નથી કે પછી કોઈ અન્ય કુદરતી કારણ! પ્રશ્નો ઉઠયા
અત્યાર સુધીમાં 5 ચિત્તા સહિત 3 બચ્ચા મૃત્યુ પામ્યા છે. નામીબિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકાથી કુલ 20 ચિત્તા કુનો નેશનલ પાર્કમાં લાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી નામીબિયાની માદા ચિત્તા જ્વાલાએ 4 બચ્ચાને જન્મ આપ્યો હતો. અહીં 26 માર્ચ, 2023 ના રોજ, નામિબિયન માદા ચિત્તા શાશાનું કિડનીના ચેપને કારણે મૃત્યુ થયું હતું. જ્યારે નર ચિત્તો ઉદય 23 એપ્રિલ 2023 ના રોજ કાર્ડિયોપલ્મોનરી નિષ્ફળતાને કારણે મૃત્યુ પામ્યો હતો.
આ પછી, નર ચિતાઓ સાથે હિંસક દખલગીરીને કારણે 9 મે 2023 ના રોજ દક્ષાનું મૃત્યુ થયું. નામિબિયન માદા ચિત્તા સિયા (જ્વાલા)ના 4 બચ્ચામાંથી એકનું 23 મેના રોજ મૃત્યુ થયું હતું, ત્યારબાદ 25 મેના રોજ ડિહાઇડ્રેશન બે બચ્ચાના મોત થયા હતા . મંગળવારે, 11 જુલાઈના રોજ, અન્ય એક દક્ષિણ આફ્રિકાના ચિત્તા તેજસનું નામીબિયન માદા ચિત્તા નાભા (સાવાન્નાહ) સાથે લડાઈ દરમિયાન મૃત્યુ થયું હતું.
6 કૂતરાઓ તેમના માલિકો સાથે ટ્રેકિંગ કરી પાવાગઢ ધોધ સુધી પહોંચ્યા ઉદ્દેશ માત્ર પાલતુ પ્રાણીઓને કુદરતના ખોળામાં પોતાની જગ્યા આપવાનો મુખ્ય હેતુ
Social Media
મનુષ્ય અને પ્રાણીઓ વચ્ચે એક સુંદર અને અનોખો સંબંધ છે જે દિવસેને દિવસે વધતો જાય છે. ઘણી વખત આપણે એવી ઘણી વાર્તાઓ સાંભળી છે જે આ વાતને સાબિત કરે છે જે મનુષ્ય અને પ્રાણીઓ વચ્ચેના સંબંધ અંગેનો વિશ્વાસ તટસ્થ કરાવે છે. આ સંબંધને એક નવું પરિમાણ, વિશ્વાસ અને મજબૂતાઈ આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે વડોદરાની એક ટ્રેકિંગ કંપનીએ ગયા રવિવારે વડોદરાની પ્રથમ ‘પેટ પેરન્ટ ટ્રેકિંગ’ ઇવેન્ટનું આયોજન કર્યું હતું.
Social Media
આ ઇવેન્ટનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય પાલતુ પ્રાણીઓને કુદરતના ખોળામાં તેમની પોતાની જગ્યા આપવાનો હતો. તેઓ તેમના માલિકો સાથે થોડો વધું સમય પસાર કરે અને પોતાને ગમતા વાતાવરણમાં રહી શકે એ હતો. આ ઝડપી અને ગતિશીલ શહેરી જીવનમાં કોઈક ને કોઈ કારણસર પાલતુ પ્રાણીઓને પોતાના માલિકો સાથે જોઈતો સમય પસાર કરવા મળતો નથી જેથી કરીને એઓ વચ્ચેનો સંબંધ ફકત હાજરી માત્ર રહી જતો હોય છે. જેથી કરીને માલિક અને પાલતુ પ્રાણીઓ વચ્ચેના સંબંધને વધું મજબૂત બનાવવાના મુખ્ય અને ઉમદા ઉદ્દેશ સાથે આ ઇવેન્ટ યોજાઈ હતી.
Social Media
ઈવેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝર પ્રિયંકા કપૂર અને સચિન ગાયકવાડે ફકત પાલતુ પ્રાણીઓ માટે જ તેઓને મુક્તપણે ફરવા માટે પ્રકૃતિની ગોદમાં જગ્યા આપવાના વિચાર સાથે આ ટ્રેકનું આયોજન કર્યું હતું. લેબ્રાડોર , હસ્કી, પોમેરાનીયન , પોમેરાનીયન ઇન્ડિ મિક્ષ , શિહતજુ, રોટ્ટવેઈલેર જેવી વિવિધ જાતિના કુતરાઓ સહિત એઓના માલિકો આ ઇવેન્ટનો મહત્વનો હિસ્સો બની ઇવેન્ટના મૂળ ઉદ્દેશને સફળ બનાવવામાં સહભાગી બન્યા હતા.
અમે પણ પાલતુ પ્રાણી પ્રેમીઓ છીએ અને દેશભરના વિવિધ પ્રદેશોમાં ઘણું ટ્રેકિંગ પણ કરીએ છીએ. મનાલી ખાતે પણ આવા જ એક અભિયાનમાં અમે લોકોને તેમના પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે ત્યાં આવતા જોયા તેથી અમને પણ અહીં આપણા પોતાના શહેરમાં કંઈક નવું કરવાનો વિચાર આવ્યો જેથી અમે આ ઇવેન્ટનું આયોજન કર્યું હતું. વડોદરાની આ પ્રકારની આ પ્રથમ ઇવેન્ટ માટે કુતરાઓને તેઓના માલિકો સાથે અમે આમંત્રિત કર્યા હતા અને તેઓની સાથે મળીને ટ્રેકિંગ કરીને પાવાગઢ ધોધ સુધી ગયા હતા એમ આ ઇવેન્ટની આયોજક પ્રિયંકાએ કહ્યું હતું.
Social Media
આ પ્રકારની આ પ્રથમ વખતની ઇવેન્ટનું આયોજન વડોદરાની ધ લેઝી પાંડાઝ ટ્રેકિંગ કંપની દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ કંપનીએ પાલતુ પ્રાણીઓને કુદરતના ખોળામાં ખુલ્લા વાતાવરણમાં ફરી શકે અને તેમના માલિકો સાથે વિતાવવાનો સોનેરી સમય આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ઇવેન્ટનું સફળતાપૂર્વક આયોજન અને અમલીકરણ કર્યું હતું.
મહિનામાં એક કે બે વાર આ ઇવેન્ટનું આયોજન કરવાની વાત જણાવતાં પ્રિયંકાએ ઉમેર્યું હતું કે આ પ્રથમ ઇવેન્ટનો સૌથી સુંદર કહી શકાય એવો ભાગ એ હતો કે દરેક પ્રાણી પ્રેમી માલિકોએ પોતાના પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે ઉત્સાહપૂર્વક ટ્રેકિંગ કર્યું, મજા માણી અને પૂરતો સમય વિતાવ્યો હતો.
